Μη εξυπηρετούμενα δάνεια

Οι πιστωτικοί κίνδυνοι είναι μία από τις τρεις σημαντικότερες προτεραιότητες του εποπτικού έργου της ΕΚΤ. Γι' αυτόν τον λόγο δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στα μη εξυπηρετούμενα δάνεια (δηλ. δάνεια που δεν αποπληρώνονται ή «κόκκινα δάνεια»), τα οποία δεσπόζουν στους ισολογισμούς των ευρωπαϊκών τραπεζών.

Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια (ΜΕΔ) αποτελούν σημαντικό ζήτημα για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, καθώς αυτά τα δάνεια επηρεάζουν αρνητικά την κερδοφορία των τραπεζών και απορροφούν πολύτιμους πόρους, περιορίζοντας την ικανότητα των τραπεζών να χορηγούν νέα δάνεια. Τα κόκκινα δάνεια αποτελούν επίσης σημαντικό ζήτημα για την κοινωνία ως σύνολο, καθώς τα προβλήματα στον τραπεζικό τομέα μπορούν να επεκταθούν ταχύτατα σε άλλους τομείς της οικονομίας, πλήττοντας τις προοπτικές για τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και την ανάπτυξη. Γι' αυτό η ΕΚΤ στηρίζει τις τράπεζες για την αντιμετώπιση αυτού του ζητήματος στο πλαίσιο της ευθύνης που της έχει ανατεθεί να συμβάλλει στην κατοχύρωση της ασφάλειας και της ευρωστίας του ευρωπαϊκού τραπεζικού συστήματος.

Ένα σημαντικό πρόβλημα

Γενικά, στο τέλος του 2016, οι ευρωπαϊκές τράπεζες διακρατούσαν μη εξυπηρετούμενα δάνεια αξίας περίπου 1 τρισεκ. ευρώ. Το αντίστοιχο ποσό για τις μεγαλύτερες τράπεζες στη ζώνη του ευρώ ήταν περίπου 880 δισεκ. ευρώ, το οποίο αντιπροσώπευε σχεδόν το 6,2% του συνολικού ποσού δανείων (σε σύγκριση με μέσο όρο περίπου 1,3% για τις Ηνωμένες Πολιτείες και 0,9% για το Ηνωμένο Βασίλειο το 2016).

Ενώ το ποσοστό των δανείων που ταξινομήθηκαν ως μη εξυπηρετούμενα έχει μειωθεί από τότε (5,2% του συνολικού ποσού δανείων το γ΄ τρίμηνο του 2017), η Ευρώπη πρέπει να καταβάλει ακόμη σημαντικές προσπάθειες σε αυτό το ζήτημα.

Τα εποπτικά τραπεζικά στοιχεία της ΕΚΤ παρέχουν περαιτέρω λεπτομέρειες για τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, καθώς και στοιχεία για τις διάφορες χώρες της ζώνης του ευρώ.

Μια εποπτική προτεραιότητα

Οι επόπτες της ΕΚΤ παρακολουθούν το συνολικό επίπεδο των μη εξυπηρετούμενων δανείων στις τράπεζες της ζώνης του ευρώ. Ελέγχουν επίσης κατά πόσο οι επιμέρους τράπεζες διαχειρίζονται επαρκώς τον βαθμό κινδύνου των δανείων τους και εάν διαθέτουν κατάλληλες στρατηγικές, δομές διαχείρισης και διαδικασίες. Αυτό αποτελεί μέρος της κοινής διαδικασίας εποπτικού ελέγχου και αξιολόγησης (Supervisory Review and Evaluation Process - SREP), η οποία διενεργείται ετησίως για κάθε τράπεζα. Επιπλέον, η ΕΚΤ διενεργεί τακτικά συντονισμένες ασκήσεις για τον έλεγχο της ποιότητας των στοιχείων ενεργητικού των τραπεζών οι οποίες υπόκεινται στην άμεση εποπτεία της.

Οι επόπτες της ΕΚΤ συνεργάζονται με τις εθνικές εποπτικές αρχές στο πλαίσιο της ομάδας υψηλού επιπέδου για τα ΜΕΔ με σκοπό την εξεύρεση ενός συνεπούς και αποτελεσματικού τρόπου για την αντιμετώπιση των κόκκινων δανείων και για τη μείωσή τους, βάσει βέλτιστων πρακτικών. Στην ομάδα αυτή συμμετέχει και η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (ΕΑΤ) ως παρατηρητής.

Στο πλαίσιο αυτών των εργασιών έχουν δημοσιευθεί τα εξής:

Τον Δεκέμβριο του 2017 η ΕΑΤ κατάρτισε σειρά υποδειγμάτων για τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια με σκοπό τη συλλογή λεπτομερών, τυποποιημένων πληροφοριών για συναλλαγές που αφορούν τέτοια δάνεια. Παρέχοντας σε αγοραστές και πωλητές πιο αξιόπιστα στοιχεία, αυτά τα υποδείγματα αναμένεται να συμβάλουν στη βελτίωση της αγοράς για ΜΕΔ και εν τέλει να χρησιμεύσουν ως βάση για περαιτέρω συναλλαγές στην Ευρώπη.

Μια κοινή προσπάθεια

Πέραν των εποπτικών μέτρων, για την αντιμετώπιση του υψηλού αποθέματος των ΜΕΔ απαιτούνται δράσεις σε δύο άλλους τομείς. Οι πρώτες αφορούν τον νομικό τομέα: σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες τα διαθέσιμα νομικά εργαλεία μπορεί να μην επαρκούν ή μπορεί να μην επιτρέπουν την έγκαιρη επίλυση των κόκκινων δανείων. Οι δεύτερες αφορούν τις δευτερογενείς αγορές: μέσω αυτών των αγορών οι τράπεζες μπορούν να μεταφέρουν τον κίνδυνο διακράτησης ΜΕΔ σε μη τραπεζικούς επενδυτές· συχνά όμως οι αγορές δεν είναι επαρκώς αναπτυγμένες.

Τον Ιούλιο του 2017, αξιοποιώντας τις προτάσεις της ΕΚΤ το Συμβούλιο των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών (Ecofin) της Ευρωπαϊκής Ένωσης θέσπισε σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση των μη εξυπηρετούμενων δανείων στην Ευρώπη. Το σχέδιο περιλαμβάνει την ανάληψη δράσεων σε τρεις τομείς: τραπεζική εποπτεία, μεταρρυθμίσεις των πλαισίων αφερεγγυότητας και ανάκτησης χρεών και ανάπτυξη δευτερογενών αγορών. Τον Ιανουάριο του 2018 η Επιτροπή δημοσίευσε την πρώτη έκθεση προόδου για τη μείωση των ΜΕΔ.

Η έκδοση Financial Stability Review 2017 (Επισκόπηση για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα) παρέχει περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τον κίνδυνο για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την ανάπτυξη τον οποίο θέτουν τα υψηλά ποσοστά ΜΕΔ και παρουσιάζει πώς οι αστοχίες των αγορών για ΜΕΔ θα μπορούσαν να ξεπεραστούν με πλατφόρμες συναλλαγών.

Ανταλλαγή απόψεων

Οι πρωτοβουλίες αντιμετώπισης των ΜΕΔ οδήγησαν στην υποβολή ερωτήσεων σχετικά με τη συνολική προσέγγιση, τον αντίκτυπο και την εποπτική εντολή. Οι απαντήσεις της ΕΚΤ σε επιστολές επί του θέματος τις οποίες απέστειλαν μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου παρουσιάζονται παρακάτω.