Co to są kredyty zagrożone?

12 września 2016 (aktualizacja 15 marca 2018)

Non-performing loans

Istotną częścią działalności banku jest udzielanie kredytów: przedsiębiorstwom na inwestycje i tworzenie miejsc pracy, a osobom prywatnym na zakup domu, samochodu czy choćby telewizora. Od pożyczonych kwot bank pobiera odsetki.

Działalność kredytowa wiąże się jednak z ryzykiem, ponieważ nigdy nie ma pewności, czy dana firma lub osoba spłaci zadłużenie w terminie. Jeśli kredytobiorca przestanie spłacać kapitał lub odsetki, bank musi po pewnym czasie zakwalifikować ten kredyt jako zagrożony.

Kredyty zagrożone generalnie nie zapewniają przychodu z tytułu odsetek, który nie tylko jest dla banku źródłem zysku, lecz także pozwala udzielać kolejnych kredytów.

Kiedy kredyt staje się zagrożony?

Europejscy nadzorcy zwykle uznają kredyt za zagrożony, gdy są oznaki, że kredytobiorca nie będzie go w stanie spłacić z powodu trudności finansowych lub nie spłaca rat przez więcej niż 90 dni. W przypadku osób fizycznych może do tego dojść na przykład w wyniku utraty pracy, a w przypadku firm – nagłego pogorszenia się sytuacji finansowej.

W najgorszym razie kredytobiorca może w ogóle nie być w stanie spłacić zadłużenia. Wtedy bank musi utworzyć w bilansie odpis aktualizujący wartość kredytu – czasem nawet do zera, czyli spisać go w straty.

Dlaczego kredyty zagrożone są niekorzystne dla banków i jakie są ich skutki dla społeczeństwa?

Kredyty zagrożone są wpisane w działalność bankową, gdyż utrata pracy czy kłopoty finansowe przedsiębiorstw to powszechne zjawiska. Aby zapewnić długofalową rentowność działalności kredytowej, bank musi starać się utrzymać takie kredyty na jak najniższym poziomie.

Kiedy łączna wartość kredytów zagrożonych przekracza pewien próg, rentowność banku spada, ponieważ osiąga on mniejsze przychody z działalności kredytowej. Dlatego na wypadek, gdyby w pewnym momencie trzeba było utworzyć odpis aktualizujący, banki muszą odkładać pewną kwotę jako rezerwę.

Zarówno spadek przychodów, jak i konieczność tworzenia rezerw sprawiają, że bank ma mniej środków na udzielanie nowych kredytów, co jeszcze bardziej zmniejsza jego zyski.

Bank mający zbyt dużo kredytów zagrożonych nie może udzielać przedsiębiorstwom kredytów potrzebnych do inwestowania i tworzenia miejsc pracy. Jeśli zjawisko takie wystąpi na dużą skalę w wielu bankach, odbije się to na całej gospodarce, a tym samym – i na społeczeństwie. Ograniczenie inwestycji przedsiębiorstw i mniejsze zatrudnienie spowalniają wzrost gospodarczy.

W jaki sposób bank może uniknąć kumulacji kredytów zagrożonych?

Aby uniknąć przyznawania zbyt ryzykownych kredytów, banki już na samym początku powinny uważnie oceniać zdolność kredytową potencjalnych kredytobiorców. Ważny jest również odpowiedni system monitoringu, który umożliwi wczesne wykrycie problemów finansowych i podjęcie odpowiednich działań zaradczych.

Niekiedy wystarczającą ochroną jest po prostu doradzenie klientowi, jak poradzić sobie w danej sytuacji.

Co może zrobić bank?

Aby obniżyć poziom kredytów zagrożonych w bilansie, bank ma do dyspozycji szereg możliwości. Jedną z nich jest renegocjacja warunków umowy kredytowej, na przykład wydłużenie terminu spłaty.

Może to pomóc osobie, która straciła pracę, lub firmie mającej przejściowe problemy finansowe w przetrwaniu trudnego okresu, a dzięki temu – spłatę zadłużenia.

Bank może również zdecydować się na sprzedaż zagrożonych wierzytelności, zwykle poniżej ich wartości. Taka transakcja może nie jest dla banku najkorzystniejsza pod względem finansowym, ale jest nadal lepszym rozwiązaniem niż całkowite spisanie kredytu w straty.

Jeśli żadne rozwiązanie nie będzie skuteczne, na przykład dlatego, że kredytobiorca ogłosi niewypłacalność, bank może podjąć kroki prawne w celu odzyskania przynajmniej części należności.

Co mogą zrobić organy nadzoru?

Rozwiązanie problemu kredytów zagrożonych w europejskim systemie bankowym jest jednym z priorytetów działań nadzorczych EBC. Pod tym linkiem (nie ma wersji polskojęzycznej) przedstawiono, co dotychczas zrobił on w tej sprawie.