Kontrole modeli wewnętrznych
Przedmiotem kontroli modeli wewnętrznych jest sprawdzanie, czy modele stosowane przez banki do obliczania obowiązkowego poziomu kapitału są zgodne z wymogami prawnymi. Takie kontrole mogą być przeprowadzane na wniosek banku (pierwsze zatwierdzenie modelu, istotne zmiany, rozszerzenia, wprowadzenie do użytku, stałe stosowanie w niepełnym zakresie lub powrót do mniej skomplikowanych rozwiązań) lub z inicjatywy EBC.
Po zakończeniu kontroli nadzorcy sporządzają projekty decyzji lub pism pokontrolnych dotyczących stosowania modeli wewnętrznych. Ostateczne decyzje muszą zostać zaakceptowane przez Radę ds. Nadzoru i przyjęte – w trybie zatwierdzenia przy braku sprzeciwu – przez Radę Prezesów EBC.
Zasady kontroli modeli wewnętrznych
Ogólne zasady i procedury przedstawia przewodnik EBC do kontroli na miejscu i kontroli modeli wewnętrznych.
Przewodnik do kontroli na miejscu i kontroli modeli wewnętrznychJego uzupełnieniem jest przewodnik dotyczący modeli wewnętrznych, który szczegółowo opisuje, na czym polega kontrola tych modeli.
Przewodnik EBC dotyczący modeli wewnętrznychPodczas kontroli modelu wewnętrznego ocenia się, czy bank spełnia wymogi dotyczące jego stosowania. Wykonywane czynności:
- analiza portfela, do którego jest stosowany dany model, szczególnie pod kątem istotnych czynników ryzyka, oraz ocena zakresu modelu
- analiza adekwatności i elastyczności procedur biznesowych związanych z modelem, np. ustalania cen, podejmowania decyzji, zarządzania ryzykiem, walidacji i obliczania kapitału
- ocena skuteczności modelu i jego zdatności do przewidywania ryzyka (w tym weryfikacja historyczna i testowanie przy różnych hipotetycznych i historycznych warunkach rynkowych)
- ocena infrastruktury informatycznej, danych wejściowych i danych użytych do konfiguracji modelu
- gdy to możliwe, weryfikacja wyników uzyskanych z modelu
Na początku fazy przygotowawczej wszystkie jednostki, które będą uczestniczyć w kontroli, muszą potwierdzić swoją dostępność i gotowość (zob. także sekcja o składaniu wniosków dotyczących modeli wewnętrznych).
Zarys przebiegu kontroli znajduje się na stronie poświęconej czynnościom na miejscu.
Szczegółowy opis procedury można znaleźć w przewodniku do kontroli na miejscu i kontroli modeli wewnętrznych.
Przewodnik do kontroli na miejscu i kontroli modeli wewnętrznychProcedura zatwierdzania wczesnego wprowadzenia
Od października 2026 banki mogą korzystać z procedury zatwierdzania wczesnego wprowadzenia istotnych zmian i rozszerzeń w wewnętrznych modelach ryzyka kredytowego. Zgodnie z tą procedurą, z zastrzeżeniem zatwierdzenia przez EBC banki mogą wprowadzić istotne zmiany lub rozszerzenia modeli krótko po złożeniu kompletnej dokumentacji wniosku, o ile spełnione są poniższe warunki.
- Dokumentacja wniosku powinna być kompletna, a jednostka kontroli wewnętrznej w wiarygodny sposób potwierdziła wobec EBC, że zmieniony model jest zgodny z wymogami regulacyjnymi oraz spełnione zostały wszystkie obowiązki określone we wcześniejszych decyzjach EBC w odniesieniu do modelu.
- Banki powinny potwierdzić gotowość wprowadzenia zmiany lub rozszerzenia w ciągu trzech miesięcy od otrzymania powiadomienia o decyzji.
Należy podkreślić, że w ramach wczesnego wprowadzenia banki nie będą mogły od razu obniżyć swoich wymogów kapitałowych.
W przypadku istotnych zmian modeli EBC udzieli zatwierdzenia pod warunkiem, że wymogi kapitałowe na poziomie systemu ratingowego nie zmaleją o więcej niż 2% poniżej dotychczasowego poziomu. W przypadku istotnych rozszerzeń modeli dolny limit ustalono na dotychczasowym poziomie kapitału. Banki, które składają wnioski w ramach procedury wczesnego wprowadzenia, muszą zaakceptować ustalony dolny limit.
Składanie wniosków dotyczących modeli wewnętrznych
Wszystkie wnioski dotyczące modeli wewnętrznych należy składać do EBC za pośrednictwem portalu SSM, w tym w odniesieniu do:
- wszystkich pierwszych zatwierdzeń modeli oraz istotnych zmian i rozszerzeń modeli
- planowanych lub zrealizowanych nieistotnych zmian i rozszerzeń modeli.
Żeby ujednolicić proces składania wniosków w całym jednolitym mechanizmie nadzorczym (SSM), EBC zachęca banki do korzystania w tym celu z procedury składania wniosków, w tym wniosków wstępnych (przedstawionej w zarysie poniżej).
Odpowiednie instrukcje i formularze można znaleźć w portalu SSM.
Opis procedury składania wniosków, w tym wniosków wstępnych
Banki, które ubiegają się o pierwsze zatwierdzenie modelu lub zatwierdzenie jego istotnej zmiany lub istotnego rozszerzenia, powinny zastosować się do procedury składania wniosków wstępnych. To oznacza, że powinny one:
- powiadomić wspólny zespół nadzorczy o planowanej dacie złożenia wniosku z przynajmniej czteromiesięcznym wyprzedzeniem
- złożyć komplet dokumentów do wniosku wstępnego co najmniej dwa miesiące przed planowaną datą złożenia wniosku.
Banki powinny składać kompletne wnioski, bez uprzedniego składania kompletów wniosku wstępnego, w przypadku gdy ubiegają się o zatwierdzenie istotnych zmian lub rozszerzeń modeli (i) w ramach procedury zatwierdzania wczesnego wprowadzenia lub (ii) w reakcji na wcześniejsze ustalenia nadzorcze.