Opcje wyszukiwania
Podstawy Media Warto wiedzieć Badania i publikacje Statystyka Polityka pieniężna €uro Płatności i rynki Praca
Podpowiedzi
Kolejność

Częste pytania na temat przewodników EBC do procesów wewnętrznej oceny adekwatności kapitałowej i płynnościowej (ICAAP i ILAAP)

NA TEJ STRONIE

Wprowadzenie

Według EBC procesy wewnętrznej oceny adekwatności kapitałowej i płynnościowej (ICAAP i ILAAP) są dla instytucji podstawowymi procesami wewnętrznego zarządzania ryzykiem w zakresie adekwatności kapitałowej i płynnościowej. W związku z tym wnoszą ważny wkład w proces przeglądu i oceny nadzorczej (SREP) przeprowadzany przez europejski nadzór bankowy. Są uwzględniane we wszystkich ocenach SREP oraz przy określaniu wymogów kapitałowych i płynnościowych w ramach filaru II. EBC zamierza jeszcze bardziej zwiększyć rolę procesów ICAAP i ILAAP w ocenie SREP. Na przykład zarówno jakościowe, jak i ilościowe aspekty ICAAP (aspekty ilościowe to ryzyka zidentyfikowane i skwantyfikowane przez daną instytucję) będą odgrywać większą rolę m.in. w określaniu dodatkowych wymogów w zakresie funduszy własnych pod kątem poszczególnych rodzajów ryzyka.

Proces przeglądu i oceny nadzorczej

Biorąc pod uwagę kluczową rolę ICAAP i ILAAP w zwiększaniu odporności instytucji i dostarczaniu organom nadzoru istotnych informacji o ich sytuacji kapitałowej i płynnościowej oraz uwzględniając doświadczenia EBC, procesy ICAAP i ILAAP w instytucjach wymagają poprawy. W tym celu EBC, w ścisłym porozumieniu z sektorem bankowym, zainicjował wieloletni plan na rzecz opracowania rozszerzonego zestawu oczekiwań nadzorczych w tym zakresie wobec instytucji istotnych. W przewodnikach do procesów ICAAPILAAP (przewodniki) EBC przedstawia, jak rozumie odnośne wymogi wobec instytucji istotnych, zgodnie z CRD IV (por. art. 73 i 86 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/36/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie warunków dopuszczenia instytucji kredytowych do działalności oraz nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi i firmami inwestycyjnymi, zmieniającej dyrektywę 2002/87/WE i uchylającej dyrektywy 2006/48/WE oraz 2006/49/WE (Dz.U. L 176 z 27.6.2013, s. 338)). Instytucje istotne zachęca się do wdrażania oczekiwań określonych w przewodnikach. Należy jednak podkreślić, że przewodniki nie są prawnie wiążące i dlatego nie zastępują ani nie uchylają obowiązujących przepisów (krajowych).

Aby ułatwić jednolitą interpretację przewodników, EBC przedstawia poniżej odpowiedzi na częste pytania zadawane w trakcie wewnętrznych i zewnętrznych dyskusji na temat procesów ICAAP i ILAAP.

Częste pytania

Czy publikacja przewodników oznacza, że instytucje istotne nie stosują obecnie odpowiednich procesów ICAAP i ILAAP?

Doświadczenia EBC pokazują, że instytucje powinny poprawić procesy ICAAP i ILAAP. Jedynie niektóre instytucje istotne poczyniły znaczne postępy w tym zakresie.

Procesy ICAAP i ILAAP mają podstawowe znaczenie dla zarządzania przez instytucje adekwatnością kapitałową i płynnościową. EBC wdraża wieloletni plan na rzecz ulepszania tych procesów w instytucjach istotnych. Na podstawie intensywnego dialogu z instytucjami i innymi uczestnikami sektora bankowego na temat projektu wytycznych opublikowanego w 2017 oraz po uwzględnieniu dodatkowych informacji EBC dopracował i rozszerzył wytyczne nadzorcze dotyczące procesów ICAAP i ILAAP. Wyraźnie zachęca się instytucje istotne do niezwłocznego rozpoczęcia stosowania w praktyce oczekiwań nadzorczych określonych w przewodnikach, mimo że nadzorcy EBC będą je stosować dopiero od 1 stycznia 2019. Jeśli instytucje istotne zdecydują się przestrzegać przewodników, powinny to robić w ścisłej współpracy z odpowiednim wspólnym zespołem nadzorczym (JST) i aktywnie informować ten zespół o swoich planach i sytuacji.

Należy zauważyć, że od czasu publikacji pierwszych oczekiwań dotyczących procesów ICAAP i ILAAP w styczniu 2016 EBC nie zmienił ogólnej filozofii ujętej w przewodnikach. Jedynie doprecyzował te oczekiwania trzykrotnie: w lutym 2017, w marcu 2018 oraz w listopadzie 2018, gdy opublikował ich ostateczne wersje.

Jak przewodniki mają się do informacji na temat procesów ICAAP i ILAAP przekazanych w 2019?

Data referencyjna dotycząca informacji na temat ICAAP i ILAAP (m.in. szablonu procesu ICAAP) przekazywanych przez instytucje istotne w 2019 to 31 grudnia 2018. EBC będzie stosować przewodniki do oceny procesów ICAAP i ILAAP w instytucjach istotnych dopiero od 1 stycznia 2019.

Oczekuje się, że odnośne dane i informacje przekazane do EBC przez instytucje istotne w 2019 będą uwzględniać nowo wydane przewodniki. Należy zauważyć, że od czasu publikacji pierwszych oczekiwań dotyczących procesów ICAAP i ILAAP w styczniu 2016 EBC nie zmienił ogólnej filozofii ujętej w przewodnikach. Jedynie doprecyzował te oczekiwania trzykrotnie: w lutym 2017, w marcu 2018 oraz w listopadzie 2018, gdy opublikował ich ostateczne wersje. Przewodniki są także w pełni zgodne z oczekiwaniami opublikowanymi w styczniu 2016. Należy podkreślić, że informacje przekazywane za pośrednictwem szablonu ICAAP powinny uwzględniać perspektywę ekonomiczną.

Czy w instytucjach istotnych widoczne są zmiany w procesach ICAAP i ILAAP?

Istniały znaczne różnice w traktowaniu i roli procesów ICAAP i ILAAP między poszczególnymi państwami członkowskimi i praktyki instytucji istotnych były bardzo niejednolite. Na przykład różnice w procesie ICAAP były widoczne m.in. w ogólnej roli tego procesu w zarządzaniu i podejmowaniu decyzji przez instytucje, w roli perspektywy ekonomicznej i normatywnej (regulacyjnej) oraz w ogólnej metodzie ICAAP, tj. koncepcjach zakładających „kontynuację działalności” i „zaprzestanie działalności”. W niektórych państwach członkowskich procesy ICAAP i ILAAP są postrzegane jako główna część zarządzania ryzykiem w instytucjach, podczas gdy w innych są powiązane z procesem sporządzania dla organu nadzoru sprawozdań na temat adekwatności kapitałowej i płynnościowej lub wykorzystywane jako odpowiednik tych sprawozdań. EBC odnotował znaczne postępy w tej dziedzinie jedynie w niektórych instytucjach istotnych.

Wszystkie takie instytucje zachęca się do udoskonalania swoich procesów ICAAP i ILAAP. Liczymy, że pomoże im w tym publikacja naszych znacznie ulepszonych przewodników.

W jaki sposób zapewnia się, aby instytucje istotne dysponowały odpowiednimi procesami ICAAP i ILAAP?

Po pierwsze, procesy ICAAP i ILAAP wnoszą ważny wkład w proces przeglądu i oceny nadzorczej (SREP) prowadzony w ramach europejskiego nadzoru bankowego. Są wykorzystywane w ocenach wszystkich elementów SREP oraz przy określaniu wymogów kapitałowych i płynnościowych w ramach filaru II. Przewiduje się, że w przyszłości rola ICAAP i ILAAP w procesie SREP będzie jeszcze większa.

Procesy ICAAP i ILAAP są kluczowymi czynnikami odporności instytucji. Dlatego EBC co roku ocenia je w ramach procesu SREP. W razie stwierdzenia niedociągnięć EBC może zastosować środki nadzorcze, aby zaradzić problemom w danej instytucji. Takimi środkami mogą być m.in. narzuty kapitałowe lub płynnościowe, które mają zaradzić zwiększonej niepewności w zarządzaniu ryzykiem przez instytucje istotne oraz motywują je do eliminowania tych niedociągnięć.

Jak przewodnik odnosi się do metod ICAAP zakładających zaprzestanie działalności?

EBC skupia się na utrzymaniu stabilności sektora bankowego przez dopilnowanie, aby banki utrzymały ciągłość działania. Dlatego przewodnik do procesu ICAAP opisuje metodę, która ma się przyczynić do ciągłości działania instytucji przez zapewnienie odpowiedniego poziomu kapitału. Od stycznia 2016 roku EBC stale zachęca instytucje istotne do przejścia z metod ICAAP zakładających zaprzestanie działalności na metody zakładające ciągłość działania.

Jaka jest różnica między normatywną a ekonomiczną wewnętrzną perspektywą ICAAP i ILAAP oraz co należy rozumieć przez wzajemne przekazywanie informacji?

Procesy ICAAP i ILAAP opierają się na dwóch równie ważnych, uzupełniających się filarach: perspektywie ekonomicznej i perspektywie normatywnej. Odnoszą się one pod różnym kątem do ryzyk, na które narażona jest instytucja, oraz do jej adekwatności kapitałowej i płynnościowej. Aby uchwycić odnośne ryzyka, instytucja powinna zarządzać swoją adekwatnością kapitałową i płynnościową z uwzględnieniem zarówno perspektywy normatywnej, jak i perspektywy ekonomicznej.

Instytucje muszą zawsze spełniać wymogi kapitałowe i płynnościowe w ramach filaru I i filaru II (zgodnie z oceną w perspektywie normatywnej). Jednak przyjęcie tylko tej perspektywy jest niewystarczające, aby zapewnić przetrwanie instytucji w każdej sytuacji. Pokazał to niedawny kryzys finansowy. Na przykład niektóre instytucje były w dobrej kondycji w ujęciu kapitału regulacyjnego, ale miały trudności z zapewnieniem odpowiedniego poziomu płynności i finansowania, ponieważ ich kontrahenci nie mieli do nich wystarczającego zaufania i przestali ich postrzegać jako wiarygodnych partnerów. Kontrahenci ci wiedzieli, że ekonomiczna kondycja instytucji uległa pogorszeniu, ale nie znalazło to (jeszcze) odzwierciedlenia w ich bilansach i, na przykład, regulacyjnych współczynnikach kapitałowych. W literaturze takie instytucje określa się terminem „banki zombie”.

Jedna perspektywa nie może zatem zastąpić drugiej. Obie perspektywy powinny się natomiast uzupełniać i, przede wszystkim, dostarczać sobie nawzajem informacji.

Czy perspektywę normatywną można porównać do metod zakładających kontynuację działalności stosowanych w przeszłości przez niektóre instytucje?

W przeszłości w niektórych instytucjach istotnych stosowano metody ICAAP zakładające kontynuację działalności. Podstawowym założeniem takiego podejścia było sprawdzenie w danym czasie (t0), czy instytucje nadal spełniałyby wymogi regulacyjne i nadzorcze w zakresie funduszy własnych, gdyby zmaterializowały się ryzyka określone ilościowo w procesach ICAAP na najbliższe 12 miesięcy. Zasadniczo na potrzeby oceny odliczały one od swoich bieżących (t0) funduszy własnych w bilansie część niezbędną do spełnienia nadzorczych i regulacyjnych wymogów kapitałowych. Następnie porównywały pozostałą część – niekiedy zwaną „wolnymi funduszami własnymi” – ze skwantyfikowaną ekspozycją na ryzyko. Kwota tej ekspozycji obejmowała wszystkie ryzyka, które w najbliższych 12 miesięcy mogły wpłynąć na regulacyjne fundusze własne i współczynniki w ramach filaru I. Dość często kwantyfikowano ryzyko przy użyciu modeli, w których uzyskiwano np. wartość narażoną na ryzyko (VaR) przy 99‑procentowym poziomie ufności (w niektórych przypadkach przyjmowano niższe poziomy ufności w celu uwzględnienia aspektu ciągłości działania, w odróżnieniu od podejścia zakładającego zaprzestanie działalności).

W efekcie ich bieżące fundusze własne porównywano z odnośnymi wymogami w ramach filaru I i filaru II, z uwzględnieniem wszystkich ryzyk skwantyfikowanych w procesie ICAAP (ryzyko kredytowe, ryzyko rynkowe, ryzyko operacyjne, ryzyko stopy procentowej w portfelu niehandlowym (IRRBB) itp.) dla okresu t0.

Perspektywa normatywna, określona w przewodniku ICAAP, różni się od tych metod, ponieważ nie przewiduje osobnej kwantyfikacji ryzyka ICAAP dla t0. Zakłada natomiast, że instytucje istotne w okresie t0 ustalają współczynniki kapitałowe w ramach filaru I i porównują je z zewnętrznymi wymogami kapitałowymi (filar I, wymóg kapitałowy w ramach filaru II i bufory kapitałowe) oraz zaleceniem kapitałowym w ramach filaru II. Ta czynność po roku jest przeprowadzana ponownie: dokonuje się projekcji współczynniki w ramach filaru I dla okresu t1, a także na kolejne lata – przynajmniej t2 i t3. Oczywiście w tych projekcjach mają być uwzględnione wszystkie czynniki, które wpływają na przyszłe współczynniki w ramach filaru I w poszczególnych scenariuszach. Dotyczy to m.in. zmian w aktywach ważonych ryzykiem, a także rachunku zysków i strat oraz innych skutków dla funduszy własnych wynikających z niewykonania zobowiązań kredytowych, wahań cen rynkowych, zmian stóp procentowych itp.

Perspektywę normatywną można porównywać do działań wielu instytucji przy planowaniu kapitału regulacyjnego. Instytucje istotne powinny jednak mieć świadomość, że oczekiwania EBC co do planowania kapitałowego wyraźnie wykraczają poza wcześniejsze działania wielu banków, na przykład przy określaniu scenariuszy szokowych oraz stopnia dotkliwości założeń dotyczących przyszłych zmian ocenianych w scenariuszach szokowych.

Czy instytucje powinny stosować filar I jako dolny limit w kwantyfikacji ryzyka?

Nie. EBC oczekuje jednak, że instytucje istotne będą rozważne i ostrożne. Oznacza to, że w ogólnym ujęciu nie powinny one być mniej ostrożne przy ustalaniu parametrów i innych założeń w metodach kwantyfikacji ryzyka w perspektywie ekonomicznej.

Nie należy mylić tego ze stosowaniem przez nadzorców dolnych limitów. Jak przewidziano w wytycznych EUNB w sprawie SREP, organ nadzoru stosuje filar I jako dolny limit w odniesieniu do konkretnych ryzyk.

Wytyczne w sprawie wspólnych procedur i metod stosowanych w ramach procesu przeglądu i oceny nadzorczej (EBA/GL/2014/13)
Jak przewodniki mają się do prawa krajowego i innych właściwych przepisów i wytycznych?

Ogólnie rzecz biorąc, przewodniki nie są prawnie wiążące i dlatego nie zastępują ani nie uchylają żadnych obowiązujących przepisów wdrażających art. 73 i 86 dyrektywy CRD IV. W przypadku gdyby przewodniki nie były zgodne z obowiązującym prawem, EBC przy ocenie procesów ICAAP i ILAAP w instytucjach istotnych stosowałby odpowiednie przepisy prawa. Niemniej EBC opracował przewodniki w ścisłej współpracy z właściwymi organami krajowymi i dlatego nie przewiduje wystąpienia konfliktów między przewodnikami a prawem krajowym.

Dlaczego EBC oczekuje, aby w procesach ICAAP i ILAAP stosowano bufory zarządcze? Czy poprzez wprowadzenie przewodników EBC próbuje ustanowić nowe wymogi kapitałowe i płynnościowe wykraczające poza przepisy dyrektywy CRD i rozporządzenia CRR?

Nie. EBC wyjaśnia w przewodnikach, że takie rozumienie byłoby błędne, ponieważ koncepcja bufora zarządczego nie zakłada nowych wymogów kapitałowych lub płynnościowych ponad obowiązujące minimalne wymogi prawne. Koncepcja ta opisuje jedynie fakt, że instytucje zazwyczaj z własnej inicjatywy działają powyżej minimalnych wymogów nadzorczych, po prostu dlatego, że w przeciwnym razie w ramach swojego modelu biznesowego nie byłyby w stanie znaleźć kontrahentów, klientów, pracowników i inwestorów. W przewodnikach zachęca się jednak instytucje do jasnej oceny poziomu kapitału lub płynności, jakiego indywidualnie potrzebują w każdym z ocenianych scenariuszy. Przy określaniu konkretnych buforów zarządczych, w stosownych przypadkach, instytucje powinny je uzasadnić. Jest to zgodne z ogólnym duchem procesu ICAAP, zgodnie z którym instytucje powinny mieć pełną świadomość ryzyk, na jakie są narażone, oraz powinny aktywnie zarządzać tymi ryzykami.

Czy banki muszą wyznaczać bufory zarządcze, aby kwalifikować się do przyspieszonych procedur obniżenia kapitału?

Nie. Bufory zarządcze są narzędziami wewnętrznego zarządzania ryzykiem w bankach i nie ocenia się ich w kontekście przeprowadzanych przez EBC procedur obniżenia kapitału. Żeby kwalifikować się do przyspieszonego trybu tych procedur, banki muszą spełniać kryteria określone dla danego rodzaju obniżenia, opublikowane na stronie internetowej EBC i opisane w formularzach dotyczących przyspieszonych procedur. W stosownych przypadkach kryteria dotyczące trybu przyspieszonego koncentrują się na rzeczywistym zapasie powyżej minimów nadzorczych, ale nie na wewnętrznych buforach zarządcze. Wnioski o obniżenie kapitału, które nie spełniają kryteriów dotyczących trybu przyspieszonego, nadal mogą być zatwierdzone w ramach zwykłej procedury.

Jak opisuje się scenariusze szokowe w perspektywie normatywnej?

Przewodniki nie zawierają opisu konkretnych scenariuszy szokowych w perspektywie normatywnej, ponieważ scenariusze te mają być współmierne do działalności instytucji, otoczenia, w którym one działają, ich profili ryzyka, a w konsekwencji podatności na zagrożenia. Wszystkie te czynniki znacznie się różnią w zależności od instytucji. Zgodnie z zasadą 7 wyrażoną w przewodnikach „zakres scenariuszy szokowych powinien odpowiednio obejmować poważne pogorszenie koniunktury gospodarczej i wstrząsy finansowe, istotne źródła podatności na zagrożenia dla konkretnych instytucji, ekspozycje wobec głównych kontrahentów oraz możliwe kombinacje tych czynników”.

Jeśli chodzi o poziom dotkliwości uwzględniony w scenariuszach szokowych, w przewodnikach wyjaśniono w odniesieniu do zasady 7, że EBC przez określenie „szokowy” rozumie dotkliwe warunki skrajne: „oczekuje się, że poziom dotkliwości będzie odpowiadać zmianom, które są prawdopodobne, ale tak dotkliwe z punktu widzenia instytucji jak zmiany mogące wystąpić w sytuacji kryzysowej na rynkach, oraz będzie uwzględniać czynniki lub obszary, które są najistotniejsze dla adekwatności kapitałowej lub płynnościowej instytucji”.

Jak definiuje się kapitał wewnętrzny i płynność wewnętrzną?

Definicja kapitału wewnętrznego powinna być spójna z koncepcją adekwatności kapitału ekonomicznego i wewnętrzną kwantyfikacją ryzyka instytucji. Koncepcja adekwatności kapitału ekonomicznego jest wewnętrzną koncepcją, której celem jest zapewnienie w perspektywie ekonomicznej, aby zasoby finansowe (kapitał wewnętrzny) instytucji umożliwiały jej pokrycie ryzyka i bieżące utrzymanie ciągłości działania.

Należy podkreślić, że kwoty kapitału wewnętrznego i regulacyjnego mogą się znacznie różnić z powodu różnych koncepcji wykorzystanych w definicjach. Wynika to z faktu, że kapitał wewnętrzny powinien odzwierciedlać wartość ekonomiczną instytucji, natomiast kapitał regulacyjny opiera się przede wszystkim na definicjach prawnych, ale ogólnie może zawierać także założenia z dziedziny rachunkowości. W zależności od indywidualnej sytuacji danej instytucji i obowiązujących standardów rachunkowości wartości ekonomiczne odbiegające od wartości księgowych mogą prowadzić do znacznych różnic.

To samo dotyczy kwantyfikacji ryzyka, w przypadku gdy w perspektywie normatywnej ocenia się wpływ wszystkich rodzajów ryzyka na współczynniki regulacyjne, zgodnie z zasadami rachunkowości i definicjami regulacyjnymi. Perspektywa ekonomiczna natomiast uwzględnia, w jaki sposób spektrum ryzyk, na które instytucja jest istotnie narażona, może mieć wpływ na jej wartość ekonomiczną. Ryzyka spreadu kredytowego dotyczące pozycji, które nie są księgowane według wartości godziwej, są typowym przykładem czynników, które powinny być odmiennie traktowane w obu perspektywach.

Definicja wewnętrznych buforów płynności powinna być spójna z koncepcją ekonomicznej adekwatności płynnościowej i wewnętrzną kwantyfikacją ryzyka. Koncepcja ekonomicznej adekwatności płynnościowej jest wewnętrzną koncepcją, której celem jest zapewnienie w perspektywie ekonomicznej, aby zasoby finansowe (płynność wewnętrzna) instytucji mogły pokryć ryzyko i przewidywane wypływy oraz na bieżąco sprzyjać ciągłości działania. W tym przypadku różne podstawowe założenia i koncepcje również mogą prowadzić do znacznych różnic pod względem wielkości dostępnej płynności i stabilnych źródeł finansowania.

Czy kapitał wewnętrzny może obejmować dług podporządkowany?

W przypadku instrumentów kapitałowych w Tier II / podporządkowanych instrumentów dłużnych istotne warunki zazwyczaj nie zawierają przepisu przewidującego, że mają one pokryć straty w scenariuszach innych niż likwidacja. Pożyczki podporządkowane będą spłacane wierzycielom w stanie kontynuacji, zgodnie z warunkami/terminami emisji.

W związku z tym przy założeniu kontynuacji działania zgodnie z oczekiwaniami EBC w zakresie ICAAP instrumenty kapitałowe w Tier II, w tym zwłaszcza dług podporządkowany, można zasadniczo pominąć jako nieabsorbujące ryzyka w stanie kontynuacji. Dlatego instrumenty takie zasadniczo nie powinny stanowić części kapitału wewnętrznego. Instytucja może jednak uzasadnić, dlaczego logika ta nie jest właściwa w konkretnej sytuacji.

Czy poziom dotkliwości scenariuszy szokowych w normatywnej perspektywie ICAAP nie jest zbyt wysoki w odniesieniu do celów „planowania” kapitałowego?

W scenariuszach szokowych w ramach perspektywy normatywnej oczekuje się, że instytucja założy nadzwyczajne, ale prawdopodobne zmiany o odpowiednim stopniu dotkliwości pod względem ich wpływu na współczynniki kapitału regulacyjnego, w szczególności współczynnik CET1. Poziom dotkliwości powinien odpowiadać zmianom, które są prawdopodobne, a przy tym tak dotkliwe z punktu widzenia instytucji jak zmiany mogące wystąpić w sytuacji kryzysowej na rynkach, oraz uwzględniać czynniki lub obszary, które są najistotniejsze dla adekwatności kapitałowej instytucji.

Nie oczekuje się oczywiście, że instytucje będą „planować” takie scenariusze. Powinny one jednak przygotować się na prawdopodobną sytuację, w której takie scenariusze mogą się zmaterializować. „Planowania” w tym kontekście nie należy rozumieć jako zamiaru uczestniczenia w niekorzystnych okoliczności. Oznacza ono natomiast dążenie do „bycia przygotowanym” i „zdolnym do zapobiegania” zdarzeniom skrajnym w przyszłości, aby uniknąć niedokapitalizowania w takich niekorzystnych okolicznościach.

Czy w perspektywie ekonomicznej ICAAP instytucje także powinny przeprowadzać testy warunków skrajnych?

Oczekuje się, że już poziom ostrożności związany z kwantyfikacją ryzyka w perspektywie ekonomicznej będzie bardzo wysoki i dlatego powinien obejmować także bardzo rzadkie zdarzenia. W zależności od zastosowanej metodyki kwantyfikacji ryzyka znajduje to odzwierciedlenie np. w wysokich poziomach ufności. Z tym wiąże się pytanie, czy w perspektywie ekonomicznej wskazane są dodatkowe testy warunków skrajnych.

Odpowiedź jest dwojaka: z jednej strony, kwantyfikacja ryzyka w perspektywie ekonomicznej nie musi być uwzględniana w stress testach i (wieloletnich) scenariuszach szokowych, jak jest w przypadku perspektywy normatywnej. Ponieważ jednak proces ICAAP powinien uwzględniać przyszłe zmiany, instytucje powinny oceniać wrażliwość kwantyfikacji ryzyka na potencjalne przyszłe zmiany gospodarcze, których nie uwzględniono w danych wykorzystanych do kwantyfikacji ryzyka.

Na przykład ceny nieruchomości mieszkaniowych w Stanach Zjednoczonych stale rosły przez bardzo długi okres przed wybuchem kryzysu w 2008. Czysto retrospektywne metody kwantyfikacji ryzyka powszechnie stosowane w sektorze wskazywały, że ten długotrwały trend nigdy się nie zmieni. To sugerowałoby, że nieprzerwanie rosnące ceny nieruchomości mieszkaniowych przekładają się na brak ryzyka kredytowego w przypadku kredytów hipotecznych. Historia pokazała (gdy trend się zmienił), że taki wniosek był błędny.

Podobna sytuacja występuje, gdy na przykład instytucje bazują na modelach wartości narażonej na ryzyko (VaR) w celu kwantyfikacji ryzyka rynkowego. Po długim okresie stabilnych/wzrostowych cen na rynkach akcji zastosowanie historycznej symulacji do kwantyfikacji VaR może prowadzić do bardzo niskich wartości ryzyka. W rzeczywistości jednak trendy zawsze mogą się zmienić i, w konsekwencji, uwzględnienie przeszłości w modelach może istotnie zaniżyć prawdziwe ryzyko. W obu przypadkach ryzyko byłoby zasadniczo niedoszacowane nawet przy bardzo wysokim poziomie ufności.

W związku z tym również w perspektywie ekonomicznej należy stosować kompleksowy, solidny, ostrożnościowy i perspektywiczny program testów warunków skrajnych w rozumieniu oceny zmiennych parametrów, ponieważ jest to niezbędne dla zapewnienia, aby ryzyka nie były niedoszacowane, a instytucje mogły utrzymać odpowiedni poziom kapitału, również w perspektywie ekonomicznej. Zgodnie z koncepcją „wzajemnego przekazywania informacji” między tymi dwoma perspektywami procesu ICAAP instytucje, przy ocenie adekwatności kapitałowej w perspektywie ekonomicznej, powinny także stosować scenariusze szokowe uwzględnione w perspektywie normatywnej.

Należy podkreślić, że termin „testy warunków skrajnych” jest czasami używany jako synonim wieloletnich testów warunków skrajnych w stylu EUNB. Nie o to chodzi w tym kontekście. W przewodniku ICAAP wyraźnie stwierdzono, że EBC nie oczekuje od instytucji sporządzania wieloletnich projekcji dotyczących ich adekwatności kapitału ekonomicznego poprzez, na przykład, prognozowanie jednorocznego modelu jednoczynnikowego na kolejne trzy lata.

Jaki jest oczekiwany poziom ostrożności przy kwantyfikacji ryzyka w perspektywie ekonomicznej?

Metody i założenia kwantyfikacji ryzyka stosowane w perspektywie ekonomicznej i perspektywie normatywnej powinny być solidne, stabilne, wrażliwe na ryzyko i zachowawcze, żeby możliwe było ilościowe określenie strat, które mogą powstać nawet w rzadkich okolicznościach.

Według EBC w ramach rzetelnego procesu ICAAP ogólny poziom ostrożności w perspektywie ekonomicznej jest co najmniej równy poziomowi odpowiadającemu metodyce kwantyfikacji ryzyka w modelach wewnętrznych w ramach filaru I. Ogólny – nie indywidualny – poziom ostrożności ustala się według kombinacji przyjętych założeń i parametrów. „Kombinacja” w tym kontekście oznacza, że zastosowane rozwiązania mogą być zgodne z wytycznymi, mimo że niektóre pojedyncze parametry, na przykład poziom ufności w modelach kapitału ekonomicznego, są mniej ostrożne niż w filarze I. W takich przypadkach instytucje powinny jednak wykazać, w jaki sposób równoważy się mniej ostrożne założenia, aby łącznie były one równoważne z poziomem ostrożności w ramach filaru I.

Jeśli chodzi o poziom ostrożności, w przewodniku ICAAP wyjaśniono, że chociaż zasadniczo proces ICAAP powinien być stosowany przy podejmowaniu decyzji, nie oczekuje się, że każda decyzja biznesowa będzie podejmowana przy najwyższym poziomie ostrożności.

Różne poziomy mają zastosowanie do różnych celów. Oczekuje się jednak, że instytucje będą w stanie ponieść ryzyko określone również przy bardzo wysokim poziomie ostrożności. Na przykład przy wycenie instrumentów pochodnych i podejmowaniu decyzji o oferowaniu lub zakupie określonych produktów na rynku instytucja może przyjąć założenie, że na danym rynku nie wystąpi sytuacja kryzysowa. Instytucja powinna jednak być w stanie przetrwać ewentualną materializację tego ryzyka, w ujęciu zarówno dostępnego kapitału, jak i zarządzania ryzykiem. W tym konkretnym przykładzie powinna mieć zdolność do pokrycia straty z transakcji na instrumentach pochodnych, nawet w sytuacji kryzysu na rynku.

Czy jednostka audytu wewnętrznego może przeprowadzać niezależną walidację ilościowych elementów ICAAP i ILAAP?

W przewodnikach wyrażono oczekiwanie, aby przeglądy wewnętrzne były przeprowadzane kompleksowo i obejmowały trzy linie obrony, w tym obszary biznesowe i niezależne jednostki kontroli wewnętrznej (zarządzanie ryzykiem, zgodność z przepisami i audyt wewnętrzny), zgodnie z ich odpowiednimi zadaniami i obowiązkami. Aby zapewnić solidny system mechanizmów kontrolnych, dział odpowiedzialny za opracowanie i zatwierdzanie metod kwantyfikacji ryzyka (druga linia obrony) musi być niezależny od jednostek podejmujących ryzyko (pierwsza linia obrony). Ponadto ważne jest, aby wszystkie działania w instytucji (druga linia obrony) były przedmiotem regularnego przeglądu przeprowadzanego przez inną, w pełni niezależną jednostkę audytu wewnętrznego (trzecia linia obrony), która podlega bezpośrednio organowi zarządzającemu.

W zależności od wielkości i złożoności instytucji można przyjąć różne organizacyjne rozwiązania, które zapewnią niezależność między opracowywaniem i zatwierdzaniem metod kwantyfikacji ryzyka. Należy jednak przestrzegać koncepcji poszczególnych linii obrony, tj. niezależną walidację powinna przeprowadzać jednostka inna niż jednostka audytu wewnętrznego.

W związku z tym działania walidacyjne, które ma prowadzić jednostka ds. zarządzania ryzykiem (druga linia obrony), powinny podlegać regularnym przeglądom dokonywanym przez jednostkę audytu wewnętrznego (trzecia linia obrony). Oczekuje się także, że jednostka audytu wewnętrznego w swoim planie audytu będzie uwzględniać adekwatność metod kwantyfikacji ryzyka.

Założenia dotyczące wskaźnika LCR są odzwierciedleniem warunków skrajnych. Czy projekcja wskaźnika LCR w scenariuszu szokowym nie będzie prowadzić do powielania warunków skrajnych w obliczeniach?

Nie. Projekcje wskaźnika LCR dla scenariuszy szokowych (tj. w warunkach skrajnych) są całkowicie zgodne z przepisami dotyczącymi wag, wskaźników wypływów i innych parametrów określonych w rozporządzeniu delegowanym Komisji (UE) 2015/61 – to oznacza, że sposób obliczania wskaźnika LCR jest zawsze taki sam. EBC oczekuje jednak, że instytucje będą ustalać nierozliczone salda aktywów, pasywów i zobowiązań pozabilansowych, które są uwzględniane przy obliczaniu wskaźnika LCR w okresie występowania warunków skrajnych, a następnie mnożyć te salda przez wagi lub wskaźniki wypływów określone w rozporządzeniu.

Celem jest to, aby instytucje były świadome wpływu określonych poważnych, ale prawdopodobnych przyszłych zmian na wskaźniki LCR (które będą musiały także obliczać w takich warunkach w przyszłości). Instytucje powinny analizować wyniki tych projekcji i podejmować decyzje, czy trzeba podejmować działania mające na celu przygotowanie się na przewidywaną sytuację lub jej zapobieżenie.

Na przykład wynikiem oceny może być obniżenie wskaźnika LCR do 60%. Chociaż rozporządzenie CRR przewiduje, że wskaźnik LCR może niekiedy spaść poniżej 100%, instytucja powinna być w stanie odpowiedzieć na pytanie, czy nadal mogłaby trwale stosować swój model biznesowy przy LCR równym 60% w okolicznościach, które przyjęła w danym scenariuszu szokowym.

Jaki horyzont czasowy ma być ujęty w planie kapitałowym?

W przewodniku ICAAP stwierdzono, że „plan kapitałowy powinien zawierać scenariusze bazowe i szokowe oraz obejmować horyzont prognozy wynoszący co najmniej trzy lata”. To oznacza, że od instytucji oczekuje się wdrożenia procesu planowania kapitałowego – często w ramach regularnego wieloletniego procesu planowania – obejmującego cały horyzont co najmniej trzech lat po jego zatwierdzeniu. Instytucje powinny dopilnować, aby w trakcie roku korygować plan kapitałowy, jeśli stanie się on nieaktualny wskutek rozwoju rzeczywistej sytuacji. Ponadto przynajmniej raz w roku instytucje powinny przejść pełny proces planowania kapitałowego z udziałem wszystkich odpowiednich jednostek, takich jak dział analiz ekonomicznych oraz jednostki ds. ryzyka, finansów i jednostki biznesowe.

POLECAMY TAKŻE

Powiązane informacje