Europese banken klaarmaken voor de toekomst: concurrentie bevorderen, schokbestendigheid waarborgen

28 april 2026

Door Claudia Buch, voorzitter van de Raad van Toezicht van de ECB

De Europese Commissie heeft een raadpleging gehouden over het concurrentievermogen van Europese banken en het antwoord van de ECB is duidelijk: Europa heeft de kans om de banksector klaar te stomen voor de toekomst door integratie en concurrentie te bevorderen en tegelijkertijd de schokbestendigheid te waarborgen. Europa kan een schokbestendig bankwezen waarborgen dat tegemoetkomt aan de behoeften van huishoudens en bedrijven door de pijlers van toezicht en regelgeving die het stelsel sterk maken in stand te houden.

Goed functionerende bankenmarkten zijn essentieel voor een gezonde economie. Dit is des te belangrijker in een grilliger geopolitiek klimaat, te midden van een nieuwe energieschok en in een tijd waarin grote investeringen nodig zijn voor duurzame energie, digitale infrastructuur, defensie en innovatieve technologie.

Elke medische check-up begint met een juiste diagnose. De jaarlijkse beoordeling door de ECB laat zien dat de banksector er momenteel behoorlijk goed voorstaat. De hervormingen die na de wereldwijde financiële crisis zijn doorgevoerd, waaronder verscherpt toezicht, hebben ervoor gezorgd dat Europese banken beter gekapitaliseerd zijn, over meer liquiditeit beschikken en meer vertrouwen genieten van de markten. Deze schokbestendigheid is essentieel om de economie goed van dienst te kunnen zijn. Voldoende gekapitaliseerde banken kunnen de kredietverlening en duurzame groei ondersteunen, ook in moeilijke tijden. Het Internationaal Monetair Fonds gaf in zijn recente Global Financial Stability Report een duidelijke boodschap: schokbestendigheid is geen eindstation maar herinnert ons aan wat er nog gedaan moet worden.

Een juiste diagnose moet dus verder kijken dan de huidige situatie. Ze vraagt om een toekomstgerichte blik, waarbij de bescherming van spaarders, de financiële stabiliteit en het vermogen van banken om de economie te ondersteunen worden beoordeeld, waardoor een breder maatschappelijk kader wordt meegenomen. Banken zijn van cruciaal belang voor de economie omdat ze mede bepalen hoe spaarbeslissingen worden genomen, hoe investeringen worden gefinancierd en hoe risico’s worden gedeeld. Hoewel Europa voor financiering deels afhankelijk is van kapitaalmarkten en vooruitgang op het gebied van de spaar- en investeringsunie van essentieel belang blijft, zullen banken een centrale rol voor financiering blijven spelen.

Een bredere diagnose laat zien waar actie nodig is. Europa heeft nog steeds geen echt geïntegreerde bankenmarkt. Ongeveer 80% van de kredietportefeuilles van banken wordt nationaal geïnvesteerd en slechts 2% van deposito’s wordt in andere landen aangehouden. Grensoverschrijdende fusies blijven beperkt en de concentratie is sommige markten is toegenomen.

Deze fragmentatie brengt hoge kosten met zich mee. Onvoldoende integratie kan doelmatige risicodeling in de weg staan. Dit kan investeringen van banken in digitalisering tegenhouden. En daarbij is schaalvergroting juist vaak nodig om de investeringen terug te kunnen verdienen.

Al met al laat de diagnose een schokbestendige banksector zien. Maar ook een gefragmenteerde markt die de toekomstige stabiliteit en het concurrentievermogen van banken kan beperken. Het antwoord van de ECB op de raadpleging stippelt dan ook een duidelijke koers uit.

Ten eerste kan Europa meer doen om integratie en grensoverschrijdende concurrentie te bevorderen. Harmonisatie van regels waarbij juridische verschillen het voor banken duurder maken om buiten de thuismarkt actief te zijn, zou de interne markt versterken. Belemmeringen voor het vrije verkeer van kapitaal en liquiditeit binnen grensoverschrijdende bankgroepen zouden moeten worden verminderd, terwijl passende prudentiële standaarden overeind blijven.

De bankenunie moet voltooid worden. Een Europees depositogarantiestelsel zal alle spaarders dezelfde bescherming bieden. Het zal de verwevenheid tussen banken en overheden verzwakken en grensoverschrijdende activiteiten stimuleren. Het is cruciaal dat het Europese crisismanagement verder wordt versterkt, zodat banken die niet levensvatbaar zijn de markt kunnen verlaten zonder de financiële stabiliteit in gevaar te brengen.

Ten tweede is het waarborgen van de schokbestendigheid en financiële stabiliteit van vitaal belang. Banken moeten financieel sterk en operationeel weerbaar zijn om het hoofd te bieden aan een zeer onzekere externe omgeving, om negatieve schokken op te kunnen vangen en zich te beschermen tegen cyberrisico’s. Net als bij gezondheid geldt: voorkomen is beter dan genezen. Dat is de beste manier om kwetsbaarheden door risico’s uit minder gereguleerde hoeken van het financiële stelsel tegen te gaan. En preventie loont. Het verlaagt de kosten van toekomstige financiële crises aanzienlijk, in termen van productieverlies, sociale kosten en begrotingsuitgaven.

Ten derde is vereenvoudiging mogelijk zonder concessies te doen aan schokbestendigheid. Complexe regels en onnodig dubbele rapportages slurpen middelen op die banken beter kunnen inzetten voor risicobeheer en betere dienstverlening. Tegen deze achtergrond hebben we een uitgebreide hervormingsagenda opgesteld om het Europees toezicht efficiënter, effectiever en risicogebaseerder te maken en zo de proportionaliteit verder te vergroten.

De opdracht voor de toekomst is duidelijk: de bankenunie voltooien en de belemmeringen wegnemen die onze gemeenschappelijke markt nog steeds in de weg staan. Na bijna twee decennia sinds het begin van de wereldwijde financiële crisis moet de Europese bankensector beter geïntegreerd worden. En regelgeving en toezicht moeten minder complex worden zonder in te boeten aan schokbestendigheid en zonder in gevaar te brengen wat we hebben bereikt.

Deze blogpost is als opiniestuk gepubliceerd in verscheidene media verspreid over het hele eurogebied.

Bekijk The Supervison Blog en abonneer u op toekomstige posts.

Kijk voor onderwerpen die te maken hebben met centraal bankieren ook eens op het ECB-blog.